Recensies 2002-2003

Equi
Muziekbespreking 2003-01 door Cor van Meteren

Ik wil graag voldoen aan een speciaal verzoek om een bespreking te wijden aan de binnenkort uitkomende compositie 'Equi' van Jos van der Wulp. Equi is speciaal voor accordeonorkest Alphen Opus 2 gecomponeerd. Het werk is een hippische suite in 4 delen voor accordeonorkesten met de bezetting: accordeon 1 t/m 4, basaccordeon, en uitgebreid slagwerk. Duur ongeveer 11 minuten. Door de TAC is deze compositie in de eerste divisie ingedeeld.

Deel 1: Boukephalos
Toelichting componist: Het fiere paard van Alexander de Grote. Sterk, trots en onverschrokken.

Aldus heeft de componist dit eerste deel ook verklankt. Een vurige inzet met een ritmisch en melodisch 4-tal unisono maten, waarna de eerste partij de melodie op zich neemt. Het tempo Allegro gaat tot B door. Dan zakt het tempo (meno mosso). Alle partijen vullen elkaar goed op. Het snelle opgewekte tempo keert bij C terug: een statig deel van 12 maten plus herhaling met sfz. accenten op alle kwartnoten van de partijen 1 t/m 4. De basaccordeon vertolkt de melodie. Vanaf D neemt partij 1 weer het voortouw met een climax vanaf maat 55 met het slotmotief van het begin.

Deel 2: Rossinante
Toelichting componist: Trouwe compaan en dienaar van Don Quichotte, de ridder van de droevige figuur, en al even melancholisch van inborst.

Het gehele deel zit vol expressieve melancholie. Het begin kenmerkt zich door de kleine en grote secunde schreden in de diverse partijen. Achtereenvolgens partij 1, 2 en basaccordeon. De droevigheid zet zich bij gedeelte A in partij 2 voort met een themaatje, welke in partij 3 (in tegenbeweging) wordt voortgezet.
Ook de andere partijen proberen zich met korte motiefjes in het geheel te mengen. De secunde schreden zetten zich ook in deel B voort. Het surrealistisch aandoend arpeggio-accoord in het klokkenspel is de fp. aanzet naar en pendendosi slot.

Deel 3: Jolly Jumper
Toelichting componist: De shag rokende, wereldwijze en flegmatieke metgezel van zijn vaste berijder Lucky Luke, de man die sneller schiet dan zijn schaduw.

De inleiding is voor de basaccordeon. Na 4 maten wordt deze door de andere partijen met een ritmisch unisono ondersteund. Ook bij B blijft de basaccordeon de stijgende en dalende melodische lijn voortzetten, waarbij de andere partijen met triolen en onverwachte zware accenten en crescendi ondersteunen.
Bij de delen D en F zorgt het chorale voor aangename rustpunten. Bij G volgt een melodisch en ritmisch unisono in de partijen 4 en klokkenspel. De basaccordeon vult de tegenbeweging in. Maat 55 en 56 een algehele unisono. Vanaf H vervult de basaccordeon weer z'n hoofdrol. Deel 3 wordt hectisch afgesloten.

Deel 4: Beijaert
Toelichting componist: Het enige ros ter wereld met 4 ruiters tegelijkertijd op zijn edele rug, maar dat waren ook nog maar kinderen.

Het begin is een hoepa-achtige 3/4 in de partijen 2 t/m 4 en basaccordeon. Partij 1 zet een eenvoudig klinkende melodie in tot C. Bij C draagt ook het slagwerk d.m.v. de xylofoon, woodblocks en pauken z'n steentje bij. Het ritme van de 3/4-maat van het begin blijft de boventoon voeren in dit laatste deel.
Bij E wordt nu het thema (in mineur) door de partijen 2 en 3 uitgevoerd. In G een unisono door de partijen 1 en klokkenspel. Het thema is voor de basaccordeon (gr. en kl.). Het slot H en I met de hoepapa en een motiefje van het thema zorgen voor de afsluiting van een voortreffelijke compositie, waarop de componist Jos van der Wulp erg trots kan zijn.

Het documentatienummer van Equi in het repertorium is 2059.

Geluidsarchitect Harry de Wit
bouwt muziek
'Fluisteringen van een hemelse dood' morgen in Stadsschouwburg

ººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººº
koorbiënnale - voorbeschouwing Jan Kuys
'Whispers of heavenly death 1' van Harry de Wit. Dirigent René
Niewint. Met Alan Belk (tenor), Daniël Cross (slagwerk),
accordeonorkest Alphen Opus 2 en een speciaal samengesteld koor.
Te horen, zondag 22 juni om 16.00 uur en
om 20.15 uur, Stadsschouwburg Haarlem.
ºººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººººº

Lange manen, een gedreven houding. Geef Harry de Wit een paar buizen, borden, stenen, het maakt niet uit wat, of hij produceert geluid. Doe je dat officieel dan ben je muzikant of componist. Zo wordt hij wel aangeduid. Zelf noemt hij zich liever 'geluidsarchitect'.
Voor de Internationale Haarlemse Koorbiënnale bouwt De Wit morgen een unieke geluidsinstallatie in de Haarlemse Stadsschouwburg. Whispers of heavenly death 1 heet het project dat hij heeft opgedragen aan zijn onlangs overleden vriend Roderick Leigh.
Speciaal voor de Koorbiënnale bedacht en ontwierp componist, performer en instrumentbouwer De Wit dit ambitieuze project. Het is een werk voor amateur-zangers, het veelgeprezen accordeonorkest Alphen Opus 2, slagwerker Daniël Cross en acteur Alan Belk. Als dirigent is René Nieuwint aangetrokken. In totaal staat er bijna honderd man op het podium. De 'fluisteringen' bestaan uit drie delen, waarin het gelijknamige gedicht van Walt Whitman centraal staat. De teksten schreef De Wit met Roderick Leigh, aan wie hij het werk heeft opgedragen.
Passie noemt de muzikale duizendpoot zijn grote drijfveer. En wie hem aan het werk ziet twijfelt daar niet aan. Als hij bezig is met de door hemzelf ontworpen instrumenten, maar ook als hij praat over zijn muziek, straalt hij een intense beleving uit. Een beleving, die hij moeiteloos overbrengt op iedereen om hem heen.
Geluidsbouwer De Wit laat zich bij het ontwikkelen van een project vooral leiden door de bebouwde omgeving. Toen hij van organisator Neil Wallace het verzoek kreeg een stuk te maken voor de Koorbiënnale, was het eerste wat hij deed een bezoek brengen aan de onttakelde Stadsschouwburg. Zijn indruk: "Dit is zwaar. Dit is de dood, het heeft iets van een crematorium." De Wit: "Ik ben gefascineerd door gebouwen. Probeer de betekenis ervan te pakken te krijgen. Vervolgens ga ik daarmee aan de slag. In feite ben ik niks meer dan een geluidsetaleur."
Elk project, beklemtoont hij, is anders. Beter gezegd: maakt hij anders. Zijn muziekprojecten zijn meer dan noten op papier. Ze krijgen inhoud en betekenis door de omgeving waarin ze zich afspelen, door het gebruik van door hemzelf gebouwde instrumenten en door de gebruikte noten. Hij noemt dat 'het componeren voorbij de partituur'. Met andere woorden: de partituur is slechts één onderdeel van het geluid.
Projecten van Harry de Wit zijn dan ook meer een belevenis dan een concert. Er gebeurt van alles; atypische geluiden komen van alle kanten; merkwaardige instrumenten produceren merkwaardige tonen. In Whispers of heavenly death 1 gebruikt De Wit de accordeon als een lichte vorm van het orgel. Een orgel hoort nu eenmaal bij een afscheid, maar "ik wilde niet zoiets zwaars als een orgel. Het moest wat lichter zijn en daarom heb ik voor de accordeon gekozen".
De 'fluisteringen van de hemelse dood' beogen het 'gedoe' van de wereld op te vangen. Al dat onzinnige geschreeuw en gepraat moet zich oplossen in 'fluisteringen', zodat uiteindelijk alleen de poëzie van de klank overblijft. Het stuk bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat over de vraag waarom de mens op de wereld is, deel twee gaat over de onderlinge concurrentie tussen de mens en in het derde deel komt de dood als vertroosting om de hoek kijken. "Het wordt dan bijna ontroerend: iedereen gaat naar één toon".
Harry de Wit zegt veel te vragen van de deelnemers aan zijn projecten. "Zij moeten 't voelen, ervan genieten. Ze moeten 't gevoel krijgen dat meedoen een verrijking is. Daarom vraag ik veel van ze, maar ik doe het voor hen. Ik ben dol op het werken met mensen. Ik ben op en top een mensenmens". Hij is extra gemotiveerd door het overlijden van vriend met wie hij de 'fluisteringen' ontwikkelde. "Ik hoop dat hij morgen tijdens de uitvoering naar beneden kijkt."

Het inwendige van de oude Stadsschouwburg in Haarlem biedt een onttakelde, maar daarmee des te imponerender aanblik. Alle stoelen zijn uit de zaal verwijderd, en op de plaats van het podium is een tribune opgesteld voor het publiek - dat kan nu de zaalvloer en de dubbele rij balkons die bezet zijn door een schare zangers en instrumentalisten eens van de andere kant bekijken. Want ondanks de verbouwing wordt de schouwburg nu en dan gebruikt voor bijzondere producties, zoals Whispers of Heavenly Death 1 dat deel uitmaakt van de Haarlemse Koorbiënnale.
Hoewel het festival zich allereerst richt op het presenteren van een internationale keur aan beroepskoren is de amateurzanger niet vergeten. Whispers of Heavenly Death, gebaseerd op een gedicht van Walt Whitman, is speciaal voor deze gelegenheid gecomponeerd door Harry de Wit.
Het was aanvankelijk de bedoeling dat er 250 zangers uit diverse koren in het Haarlemse aan zouden deelnemen. Dat aantal is niet helemaal gehaald. Toch produceren de vijftig zangers een respectabel volume, hierin bijgestaan door het accordeonorkest Alphen Opus 2, tenor Alan Belk, en een handvol muzikanten, waaronder de componist zelf.
De Wit is als componist een zij-instromer: Zijn muziek wortelt in de pop en jazz, wat goed te horen is aan de vele herhaalde ritmes en het alomtegenwoordige interval van de kwint. Dat geeft zijn muziek iets naïefs. Maar in die beperking toont hij zich ook de meester. De Wit schrijft hymnische kwinten, heroïsche kwinten, bezwerende kwinten, en ga zo maar door. Het mooist zijn nog de etherische kwinten die opstijgen uit een stel losse orgelpijpen en een van glazen aanstrijkschijven voorziene zither.
Whisper of Heavenly Death is opgebouwd uit zes secties die bij elkaar ruim een uur beslaan en alle ongeveer hetzelfde stramien volgen: een fluisterzachte inleiding met gesproken voordracht door de tenor, gevolgd door een groots opgezett tutti. Dat verleent het werk een indringend ritueel karakter. Hoewel De Wit slagwerk, accordeons en zang goed tegen elkaar uitspeelt, is het jammer dat hij met álles of niets'-esthetiek eigenlijk te weinig gebruik maakt van de ruimtelijke werkingen die deze bijzondere locatie hem biedt.
Het slot is daarop een prachtige uitzondering: terwijl alle musici samenkomen op de begane grond blijft er van de muziek niets over dan een lichaamloos, gezongen akkoord, afkomstig uit twee aanvankelijk onzichtbare luidsprekers die vervolgens geleidelijk worden opgehesen tot in de nok van de zaal - een sterke vondst.

Frits van der Waa

Bent u geïntereseerd in het werk van Frits van der Waa, dan verwijzen u graag naar de eigen website van Frits: http://www.xs4all.nl/~fvdwaa/

Harry de Wit biedt muzikale ontdekkingsreis

............................................

klassieke muziek + recensie Jan Kuys
'Whispers on heavenly death 1'.
Compositie: Harry de Wit. Dirigent René
Nieuwint. Uitvoerenden: Alphen Opus 2
en een gelegenheidskoor. Gehoord:
zondag 22 juni, Stadsschouwburg, Haarlem.
.............................................

Het is een fascinerend beeld: de spot is gericht op het eerste balkon, waar tenor Alan Belk de eerste woorden spreekt van Whispers of heavenly death 1. De rest van het onttakelde theater is in donker gehuld. De bezoekers zijn in spannende afwachting van wat het community-project van componist Harry de Wit te bieden heeft. Muziek als balsem voor een getormenteerd leven? Hoop voor eenieder na een leven vol onzekerheid?
Voor de bezoeker van Whispers on heavenly death 1 is het even wennen. In de onttakelde Haarlemse Stadsschouwburg zijn de rollen deze zondag omgedraaid: het publiek zit op een steigertribune op een plek waar voorheen het podium was en zangers, dirigent en muzikanten bevinden zich in de zaal en op de balkons. Een totaal omgekeerde wereld. De koorzangers zijn verdeeld over de balkons, evenals het accordeonorkest Alphen Opus 2, dat links en rechts van het publiek een plaats heeft gevonden op het eerste balkon.
De bezoeker komt daardoor ogen tekort. Maar niet alleen ogen. Ook aan oren kun je bij deze uitvoering geen gebrek hebben. De Wit vertelt zijn muzikale verhaal aan de hand van een gedicht van Walt Withman en hij doet dat met veel verve en vernieuwing. Hij voert je als het ware door een geluidsspectrum met telkens nieuwe lagen. Aangezien die lagen zijn opgebouwd uit onbekende, nieuwe geluiden ondergaat de luisteraar een totaal nieuwe, muzikale ervaring. De Wit onderbouwt het verhaal op een bijzonder knappe manier met sfeermuziek, die de boodschap perfect ondersteunt.
Zo'n opzet loopt al snel het risico te ontaarden in allerlei kunstzinnige trucs. Maar bij De Wit is daarvan in het geheel geen sprake. Zijn over elkaar strijkende tegeltjes, zijn zelfgemaakte instrumenten als de 'whistling pipes' of zijn 'blue tongues' produceren muziek die altijd al bestond, maar nog nooit zo werd gemaakt. En dat maakt de Fluisteringen tot een heel vernieuwende ervaring.
Whispers on heavenly death 1 is een fascinerende ontdekkingsreis door onontgonnen geluidsgebieden. Deze reis prikkelt, daagt uit en smaakt vooral naar meer. Jammer dat er slechts twee uitvoeringen waren.