---

Home page - Welkom - CD nieuws - CD besprekingen - Componisten - Concertagenda - Contact - Filosofie - Geschiedenis - Impressies - Jaaroverzichten - Laatste nieuws - Links - Optredens - Orkest - Recensies - Repertoire

In het seizoen 2003-2004 stond Alphen Opus 2 wederom regelmatig in het nieuws. Op deze web-pagina treft u achtereenvolgens aan:

Een concert met twaalf accordeonisten en een slagwerker, dat hoor je niet elke dag. Maar zondagmiddag gaf Alphen Opus 2 een concert in de tuinzaal van sociëteit De Burcht, en konden heel veel liefhebbers (niet één onbezette plaats) hun hart ophalen.
Alphen Opus 2 heeft niets van een stelletje straatmuzikanten die ons aangenaam, vrijblijvend verpozen. Nee, dit orkest besteedt serieuze aandacht aan de promotie van hedendaagse accordeonwerken van Nederlandse componisten. Zo kon het gebeuren dat er composities werden gespeeld van Alexander Comitas (pseudoniem van Ed de Boer), en van Gerie Daanen, niet alleen componist maar ook een accordeonist in hart en nieren. Van Daanen werd 'Variations & Balkanaise' gespeeld - speciaal voor dit orkest geschreven - waarin hijzelf superieur en zeer relaxed meespeelde. Hij verving drie mondharmonica's, want eigenlijk had hij dit stuk gecomponeerd voor accordeon en drie mondharmonica's. Maar de uitvoerenden waren helaas wegens ziekte niet komen opdagen. Zijn Variaties liepen synchroon in de tijd, Charleston (jaren twintig), Lamentatoso (crisisjaren), Marche Funèbre (oorlogsjaren), Blues (jaren zestig), en ga zo maar door.
Dit orkest is ambitieus, met een minstens even ambitieuze, zeer muzikale dirigent. De Rus Sergé Latychev is afgestudeerd bajanspeler aan de Gnessin Muziek Academie Moskou. En studeerde daarnaast ook nog eens af in orkest- en koordirectie. Melodieus, met veel gevoel voor ritme en gedoseerde dynamiek, reuze goed lettend op de dirigent, slaagde het orkest erin om geconcentreerd, schijnbaar moeiteloos dit stuk van de ene sfeer in de andere te toveren, ritmisch fantastisch gesteund door de slagwerker. Echt prachtig!
Het stuk van Alexander Comitas 'Serenade en Dans' is een zeer persoonlijk getinte compositie. Het gaat over zijn leven met vrouw en kinderen. Het is eveneens aangenaam in het gehoor liggend, maar heeft ook zijn melancholieke momenten. Het begon met vriendelijk opgaande lijnen die langzaam veranderen in een opbloeiende dynamiek. Vitaal gespeeld maar toch hoorde je steeds weer die weemoedige ondertoon, mooi aangezet door zware plofjes en korte melodielijnen van de basaccordeon, of door een sereen zwevend slotakkoord. Waar de thema's door elkaar gingen lopen bleef er sprake van een heldere structuur.
Piazzolla's 'Contrabajeando' is een korte, hevig kolkende melodie met schokkend ritme en vlammende dynamiek, intens en expressief gespeeld door het Alphense orkest. Ook de Napolitaanse dans, de 'Tarantella' uit het ballet 'Anyuta' van Valerie Gravilin, wervelde in snel tempo en vrolijk licht staccato spel, grappig gelardeerd met rinkelende klokjes en klepperende castagnetten.
Zo'n energiek orkest verdient met recht positieve aandacht.

Made in Holland
door Johan Laffra

Maandagavond wordt in het Parktheater de Alphense Cultuurprijs 2003 uitgereikt. Voor de tweejaarlijkse prijs zijn ditmaal drie kandidaten genomineerd: fotografie Iris Wassenburg, schrijfcollectief De Taalsmederij en accordeonensemble Alphen 0pus 2. Vandaag aandacht voor de laatstgenoemde.

Door Janny Eskes
ALPHEN - Accordeonverenigingen zijn er (nog) genoeg in Nederland, maar een semi-professioneel accordeon-ensemble als Alphen Opus 2 is uniek. De 12 accordeonisten en slagwerker durfden het dan ook wel aan om zich te melden als kandidaat voor de Alphense Cultuurprijs.
"Geweldig hè, dat we genomineerd zijn? We zijn er allemaal heel trots op", zegt Alphen Opus 2-vrouw van het eerste uur Hanny van Holland. Zij speelt al van jongsaf accordeon. "Ik was zeven. Ik heb er nooit voor gekozen, ik kreeg dat ding gewoon. Kennelijk had ik er feeling mee, want na zes weken deed ik al mee aan een solistenconcours. Het is een deel van mijn leven geworden." Door de leek wordt de accordeon al gauw gezien als een café- en straatinstrument. Gezellig, dat wel. Maar Alphen Opus 2 laat meer zien. Hanny van Holland legt uit dat het een zeer veelzijdig instrument is, waarmee tegenwoordig zelfs nog veel meer mogelijk is dan vroeger. Net zo goed als 'havenmuziek' kan er klassiek mee gespeeld worden. En het ensemble heeft ook een heel repertoire aan hedendaagse accordeonmuziek.
Dirigent is de uit Moskou afkomstige Sergé Latychev. Hij studeerde in Rusland accordeon, trouwde met een Nederlandse vrouw en woont tegenwoordig in Heiloo. Voor hem is de accordeon een volwaardig muziekinstrument, dat hoeft niet meer bewezen te worden. Hij weet dat anderen het soms als tweederangs zien. Alleen met accordeon kan hij zijn brood dan ook niet verdienen. Latychev: "Maar tot mijn grote vreugde ontdekte ik dat je hier tientallen koren hebt die Russische muziek zingen, Don Kozakkenkoren, byzantijnse koren enzovoort." Alphen Opus 2 is ontstaan in 1995 toen Latychev accordeonisten zocht om mee in Moskou op te treden; hij vond ze bij de streekmuziekschool in Alphen. Het was zo'n succes dat Alphen Opus 2 een blijvertje werd. De wellicht wat vreemde naam is ontstaan doordat Opus 1 in Alphen al bestond en men deze club voor het gemak maar even Alphen Opus 2 noemde.
"De accordeon is nog een jong instrument", zegt Latychev. "Hij dateert van de 19de eeuw, zodat hij nog geen eigen Beethovens en Mozarts kent. Vaak wordt bestaande muziek herschreven voor accordeon. In technische zin kan alles, maar niet alles kan op een verantwoorde manier."
Wat er bijzonder is aan Alphen Opus 2? "Het zijn bijzondere mensen", zegt de dirigent, "en ze hebben een behoorlijke opleiding en ervaring, al zijn ze geen beroeps." Het ensemble heeft al en indrukwekkende staat van dienst. In diverse plaatsen in Nederland werd opgetreden, waaronder jaarlijks in het Haarlemse Concertgebouw. Ook zijn verscheidene buitenlandse concertreizen gemaakt, naar Moskou, Finland en Amerika. Bovendien liggen er al twee cd's van het ensemble. Eén werd in 1998 opgenomen in het Concertgebouw in Haarlem met enkele nieuwe Nederlandse composities. Het tweede is de registratie van een liveconcert in Amerika.
Een bijzonder project wordt Parsifal. De componist Boudewijn Tarenskeen heeft Alphen Opus 2 gevraagd mee te werken aan deze nieuwe compositie, een mono drama dat gebaseerd is op Wagners gelijknamige opera. Er komen zeven voorstellingen in grote Nederlandse schouwburgen. Verder werken daar Orkest De Volharding, het Vocaal Laboratorium en de bariton Charles van Tassel aan mee. Het stuk komt deze week pas van de drukker. Latychev: "Het lijkt mij een spannend project. Zeer moderne muziek waarschijnlijk. Ik heb nog geen idee wat het gaat worden en hoeveel tijd het gaat kosten."
Hanny van Holland vertelt dat Alphen Opus 2 geregeld wordt uitgenodigd voor speciale projecten. "Op de een of andere manier komt het op ons pad. Waarschijnlijk door de kwaliteit die we leveren." De onderlinge vriendschapsbanden en het plezier dat de groep met elkaar heeft, geeft nog een extra dimensie", meent ze.
Net als de andere twee kandidaten zal het ensemble zich op de avond van de uitreiking van de Cultuurprijs presenteren met een 20 minuten durend programma. Het belangrijkste onderdeel daarvan is 'Variations & Balkanaise' van Gerie Daanen, een nieuw werk dat geschreven is ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de Nederlandse Organisatie voor Accordeon en Mondharmonica. Van Holland: "De muziek bestrijkt ook een periode van 75 jaar: je hoort de charleston, de crisistijd, het stampen van soldaten in oorlogstijd, de bevrijding met een luchtige wals, de blues en dan de balkanaise met verschillende soorten balkanmuziek ter illustratie van de  polarisatie tussen oost en west."
Het publiek krijgt er uitleg bij door middel van een powerpoint-presentatie achter de musici. "We hebben er erg veel zin in", zegt Van Holland. "Het is een hele eer. Daar gaat het ons meer om dan om een geldbedrag."

Alphen aan den Rijn - Accordeonmuziek kent iedereen van bruiloften en partijen. Veel minder mensen kennen de mogelijkheden die juist dit instrument biedt om nieuwe muzikale uitdagingen aan te gaan. Dit jaar is een accordeongezelschap kanshebber op de Alphense Cultuurprijs. Het ensemble bestaat uit 14 spelers die al van kinds af aan spelen en in hun vrije tijd de accordeon op nummer één zetten. Zij grijpen kansen om uitdagende en experimentele muzikale avonturen aan te gaan en verleiden met hun spel hedendaagse componisten tot pionierswerk: Alphen Opus 2.

Hanny van Holland is zo'n accordeoniste. Dit is haar verhaal over haar instrument en over Alphen Opus 2. "Ik heb niet bewust voor de accordeon gekozen. Het was een tijd dat de accordeon een populair instrument was. Toen ik een jaar of zes was, kreeg ik ook zo'n ding. Het lag me waarschijnlijk want na een les of zes deed ik al aan een concours mee en op mijn tiende jaar speelde ik in een orkest." Ze repeteerde regelmatig op de Streekmuziekschool en kwam daar in contact met de uit Rusland afkomstige accordeonvirtuoos Sergé Latychev. Het was zijn droom om een concertreis naar Moskou te maken en daarvoor zocht hij accordeonisten met passie en talent. Hanny van Holland was één van hen.

Projectmatig
Alphen Opus 2 zou een eenmalige expeditie zijn maar het beviel goed. "Russische docenten worden toch uitgebreider opgeleid. De invloed van Sergé zorgde voor een enorme toevoeging aan ons spel. Door zijn - soms kleine - aanwijzingen lukt het ons om meer uit die muziek te halen. We werden benaderd door de NCRV en radio West. Inmiddels zijn we gewend geraakt om projectmatig te denken. Bij iedere aanvraag stellen we onszelf de vraag: jongens, vinden we dat leuk?"
Alphen Opus 2 speelt met Nederlandse orkesten en werkt samen met componisten als Ed de Boer die bijvoorbeeld ook de muziek voor de Sound of Music arrangeerde.

Fluisterend gedicht
Als absoluut hoogtepunt in haar avonturen met Alphen Opus 2 noemt Hanny het project 'Whispers' van geluidsarchitect Harry de Wit. "We speelden in een ontmantelde schouwburg in Haarlem. Daardoor was de sfeer spookachtig en dat hoorde er helemaal bij. Er werden zelfgemaakte instrumenten bij gebruikt, badkamertegels die over elkaar schuurden, we speelden en zongen met elkaar een fluisterend gedicht. Het stuk duurde goed een uur. Iedereen was helemaal in de ban. Na afloop had ik ruim een week nodig om bij te komen, ik was kapot van de emoties."
Mede daarom kijken Hanny en de andere spelers van Alphen Opus 2 vol verwachting uit naar de toekomst. Het ensemble bereidt zich voor om deel te nemen aan de opvoering van het monodrama over Parcival: "We verwachten dat dit ook heel bijzonder en baanbrekend zal zijn."

Voor de presentatie in het Parktheater aanstaande maandag is de keuze gevallen op een arrangement dat gaat over tijd. 'Variations & balkanaise' is speciaal voor de 75ste verjaardag van de Nederlandse Organisatie voor Accordeon en Mondharmonica gecomponeerd. Ook hierbij viel het voorrecht aan Alphen Opus 2 om het stuk uit te proberen. "We gaan op een muzikale reis door de geschiedenis en komen dus ook langs de oorlog. Heel mooi en heel herkenbaar. Na een optreden kwam er eens een vrouw naar me toe die zei dat ze het gestamp van de soldaten in haar maag voelde."

door Theo de With

ALPHEN AAN DEN RIJN - Het accordeonensemble Alphen Opus 2 heeft gisteravond de cultuurprijs van de gemeente Alphen aan den Rijn gewonnen. Het gezelschap won ook de publieksprijs. De twaalf accordeonisten en die ene slagwerker konden daardoor met 2800 euro en de J.C. Bloernpenning huiswaarts keren.

"Alphen Opus 2 stijgt in de muziek boven zichzelf uit en zet Alphen aan den Rijn op de muzikale kaart van Nederland", zei juryvoorzitter Leo Peys bij de bekendmaking van de prijswinnaar. Het ensemble is in 1995 opgericht en staat onder leiding van de uit Rusland afkomstige dirigent Sergé Latychev. Opus 2 was in eerste instantie in het leven geroepen voor een eenmalig project, maar bleek een blijvertje. De grote missie van het gezelschap is duidelijk maken dat de accordeon zoveel meer is dan dat volkse instrument uit de kroeg. Het bewijs werd gisteravond weer geleverd in het Parktheater waar een drietal intrigerende muziekstukken ten gehore werd gebracht.

Het winnende ensemble is gewend op het podium te staan. Dat gaf Alphen Opus 2 een voorsprong op de twee andere genomineerden: fotografe Iris Wassenburg en schrijverscollectief Taalsmederij. Zij kwamen op het toneel van het Parktheater minder goed uit de verf. Wassenburg presenteerde haar fotoreportage van het boerenbuurtje Ridderbuurt aan de rand van Alphen. De Taalsmederij is in de stad vooral bekend van de pakkende teksten die de afgelopen jaren in het stadshart opdoken.

Het publiek gaf net als de jury de voorkeur aan Alphen Opus 2. Iris Wassenburg eindigde op de tweede plaats en de Taalsmederij kreeg de minste publieksstemmen. Voor Leo Peys reden om het ensemble met loftuitingen te overladen. "Het is artistiek en ambachtelijk. Er wordt met een speelse glimlach gemusiceerd. Voor amateurs is het een geweldige prestatie om zich zo professioneel te presenteren."

Aan de cultuurprijs, die elke twee jaar wordt uitgereikt, is een geldbedrag van 2500 euro verbonden. Verder krijgt de winnaar een penning die vernoemd is naar de in Alphen geboren dichter J.C. Bloem. Aan de publieksprijs zit 300 euro vast, maar ook dit bedrag vloeit dus naar de kas van Alphen Opus 2. Het geld moet voor culturele doeleinden worden gebruikt. De vorige winnaar, muziekvereniging DSS uit Aarlanderveen, heeft het prijzengeld gebruikt voor een compositie-opdracht.

Het semi-professionele accordeon-ensemble Alphen Opus 2 heeft gisteravond zowel de Alphense Cultuurprijs 2003 gewonnen als de publieksprijs.  Het liet daarmee de twee andere genomineerden, het schrijfcollectief de Taalsmederij en de fotografe Iris Wassenburg, achter zich. Alle kandidaten presenteerden zich in het Parktheater. De jury roemde het muziekgezelschap om haar 'waarlijk professionele stijl en zeggingskracht'. Alphen Opus 2 heeft de accordeon boven het niveau van volksmuziek uitgetild.

ALPHEN - Het ging de leden van Alphen Opus 2 meer om de eer van het genomineerd zijn dan om het geld dat bij de prijs hoorde. Niettemin heeft dit semi-professionele accordeon-ensemble uit Alphen gisteravond de Alphense Cultuurprijs 2003 in de wacht gesleept. En meer: de 13 leden van de club ontvingen ook nog eens de Publieksprijs.
De jury vond dat het ensemble boven zichzelf, maar ook boven de stad Alphen uitsteeg. "Het is artistiek en ambachtelijk en er wordt met een speelse glimlach gemusiceerd", zo viel uit de mond van juryvoorzitter Leo Peys te vernemen. Wethouder Van Wersch van cultuur, die de prijzen uitreikte, repte zelfs van 'de bloem van Alphen' en nodigde het ensemble van harte uit meer in eigen stad te komen spelen. Dat laatste is er nog niet veel van gekomen. Alphen Opus 2 heeft zich sinds zijn oprichting in 1995 een pleitbezorger van de accordeon getoond: De jury: "Het heeft het instrument in zowel technisch als muzikaal opzicht tot ver boven het volksmuziekachtige niveau opgetild. Het ensemble wordt geleid door de van oorsprong Russische dirigent Sergé Latychev. De Cultuurprijs bestaat uit een bedrag van € 2500 en de J.C. Bloempenning; de Publieksprijs is goed voor € 300.
Alle drie genomineerden presenteerden zich in het Parktheater. Alphen Opus 2 deed dat met drie stukken, waarvan Variations & Balkanaise de hoofdmoot vormde. Een compositie van Gerie Daanen, die de luisteraar door de 20ste eeuw voerde en het accordeon-ensemble de gelegenheid bood te laten zien wat het kan.
De fotografe Iris Wassenburg toonde haar project 'Tussen voorend en achterend' over de Alphense Ridderbuurt. De jury hierover: "Op eigenwijze, originele en eigenzinnige manier duikt ze in het verleden (...) en beschrijft in fraaie beelden hoe men vroeger op en rond het boerenerf leefde, hoe men functioneerde in familie- en buurtverband en hoe men reageerde op de vaak minder gunstige levensomstandigheden.
De derde kandidaat, de Taalsmederij, gehuld in witte overals, kreeg van de jury onder meer het compliment 'origineel, vindingrijk en sprankelend' mee. De woordkunstenaars vertalen hun indruk van de Alphense samenleving 'op speelse, soms geestige wijze, vaak ook heel volks en op het randje van het obligate'

ALPHEN - Het uit dertien personen bestaande accordeonensemble Alphen Opus 2 heeft maandagavond in het Parktheater de Alphense Cultuurprijs 2003 in de wacht gesleept. De avond van de prijsuitreiking was wel echt de avond van Opus 2, want de semi-professionele accordeonisten mochten ook de Publieksprijs mee naar huis nemen. Daarmee lieten de muzikanten het schrijfcollectief de Taalsmederij en fotografe Iris Wassenburg, die ook genomineerd waren, met lege handen achter.
De Cultuurprijs bestaat uit een geldbedrag van 2500 euro. De Publieksprijs, die eigenlijk J.C. Bloempenning heet, vertegenwoordigt een waarde van 300 euro. De prijzen werden uitgereikt door de wethouder van cultuur, Hub van Wersch.
Voor de prijsuitreiking presenteerden Wassenburg, Taalsmederij en Opus 2 hun kunnen en kunsten aan het publiek. Alphen Opus 2 is in 1995 opgericht en wordt geleid door dirigent Sergé Latychev. Het ensemble maakt zich vanaf zijn oprichting sterk voor de accordeon, een instrument dat nogal eens ondergewaardeerd wordt. Die inzet werd, naast het hoge muzikale niveau van de Alphenaren, door de jury en het publiek gewaardeerd.

Speelse oorspronkelijkheid typeert Alphen Opus 2

Accordeon ensemble winnaar
Alphense Cultuurprijs 2003

Alphen aan den Rijn - Drie kanshebbers op de cultuurprijs presenteerden zich in het Parktheater voor een nokvolle bak. Stuk voor stuk gewogen èn zwaar genoeg bevonden door een jury met oog voor zowel artistiek als vaktechnisch niveau. De rapporten die hun voorzitter Leo Peys voorlas logen er dan ook niet om. Maar aan het eind van de avond was het publiek het onomstotelijk met het eindoordeel eens: we hebben hen allemaal nodig voor onze cultuur maar de speelse oorspronkelijkheid van Alphen Opus 2 geeft de doorslag. Dit accordeonensemble is onze winnaar!

Als de nadruk gelegen zou hebben op aanmoediging van talent, dan zou de pas afgestudeerde Iris Wassenburg wellicht de J.C. Bloempenning ontvangen hebben. Haar werk werd getypeerd als eigenwijs, origineel en eigenzinnig. De jury zag er elementen in die haar status van beginnend fotografe doen vergeten. Ze roemde het compositorisch vermogen van de kandidaat en haar oog voor ordening zonder goedkoop sentiment. Een ander zwaartepunt had de betekenis binnen de grenzen van onze eigen stad kunnen zijn. En in dat opzicht mogen de Taalsmeden zich tot redelijk enig in hun soort rekenen. "Dikke woorden, dikke prestaties", aldus Leo Peys. Het schrijfcollectief afficheert zich volgens de jury als origineel, vindingrijk en sprankelend: 'Deze woordkunstenaars kijken kritisch naar de Alphense samenleving. Zij geven hun mening volks en op het randje van het obligate.

Kom vaker!
Alle drie verdienen de prijs, maar slechts één kan hem krijgen. Alphen Opus 2 gaf een overtuigend optreden. Een gloedvol gebrachte ode aan de Russische ruimtevaart, een muzikale reis door de tijd en tot slot een lichtvoetig vertolkt verhaal over een oudere man die in het huwelijk treedt met een jong meisje. Drie verschillende composities waarmee het ensemble zijn hele register aan mogelijkheden opentrok. Het publiek viel als een blok voor de muzikanten. Ook volgens de jury was geen twijfel mogelijk: "Alphen Opus 2 stijgt in zijn muziek boven zichzelf en boven de stad uit. Het zet Alphen op de kaart, in Nederland en daarbuiten. We zien hen musiceren met een glimlach en dat betekent dat zij boven de materie staan." Wethouder van Cultuur Hub van Wersch toont zich onder de indruk. Hij mag, namens de gemeente 2500 euro uitreiken als prijs van de vakjury èn 300 euro van de publieksjury aan zoals hij noemt: 'de Bloem van Alphen'. Hij nodigt de accordeonisten van harte uit om vaker in onze stad te komen spelen. "Wij hebben genoten van het optreden, en ik weet zeker dat duizenden andere Alphenaren dit ook zouden doen."

CULTUURPRIJS ALPHEN AAN DEN RIJN 2003

Het accordeon-ensemble Alphen Opus 2 bestaat uit twaalf accordeonisten en één slagwerker en staat onder leiding van de Russische accordeonvirtuoos Sergé Latychev. Ofschoon de leden amateurs zijn, straalt het ensemble door zijn dwingend samenspel en waarachtige muzikaliteit een waarlijk professionele stijl uit.

In luttele jaren heeft het ensemble zich ontwikkeld tot een waar pleitbezorger van de accordeon. Het heeft het instrument in zowel technisch als muzikaal opzicht tot ver boven het volksmuziekachtige niveau opgetild. Niet voor niets nodigde het professionele orkest De Volharding het ensemble uit, komende maand april mee te werken aan een bijzonder project, het monodrama Parsival van de componist Boudewijn Tarenskeen. Het ensemble is ook internationaal georiënteerd blijkens optredens in België, Rusland, Finland en Amerika. Opus 2 onderscheidt zich voorts door zijn vooruitstrevende repertoirekeuze, met veel aandacht voor hedendaagse Nederlandse componisten, zoals Alexander Comitas, pseudoniem voor E. de Boer.

Speelse oorspronkelijkheid uit zich onder andere in de manier, waarop het ensemble zich presenteerde in het Haarlemse Concertgebouw. Bij de uitvoering van het 'muziektheaterstuk' Dinner on the river Amor zat het ensemble aan tafels als aan een groots diner, met de bladmuziek als menukaart voor zich uitgespreid.

De jury werd getroffen door de muzikale zeggingskracht van het orkest en van de professionaliteit, die het onder leiding van zijn dirigent Sergé Latychev heeft weten te bereiken.

De betekenis van het orkest voor de Alphense samenleving is tot op heden nog te weinig uit de verf gekomen. Naar de mening van de jury verdient het orkest grotere naamsbekendheid. Die kan bereikt worden, als het ensemble bij diverse gelegenheden in Alphen wordt ingeschakeld. Zo kan het gezelschap optreden als cultureel 'uithangbord' van de gemeente Alphen aan den Rijn.

De jury verleent op bovenvermelde redenen en uit volle overtuiging de Cultuurprijs Alphen aan den Rijn 2003 aan dit Accordeon-ensemble Alphen Opus 2.

De jury van de Cultuurprijs 2003. Alphen aan den Rijn. November 2003

Samenvatting van Wagner's Parsifal

Onderstaande samenvatting is ontleend aan het programmaboekje
bij de uitvoering van Boudewijn Tarenskeen's Parsifal

In de vroege Middeleeuwen bouwde ridder Titurel de Graalburcht als heiligdom waarin de Heilige Graal en de Heilige Speer bewaard zouden worden. De Graal is de beker waaruit Christus dronk tijdens het laatste Avondmaal, de Speer het wapen waarmee Christus zijde werd doorboord. Titurel verzamelde een uitgelezen gezelschap ridders om zich heen die zich tot taak hadden gesteld het Christendom te verdedigen. Tijdens de bouw van de Graalburcht vond Titurel in het woud een vrouw, Kundry. (Hetzelfde woud waar Parsifal de zwaan doodschoot.)
Bij de Graalridders, die steeds meer een hechte mannengemeenschap vormen, is voor 'die wilde vrouw' geen plaats, waarmee een oude doem wordt voortgezet; zij dwaalt al eeuwen over de aarde, boetend voor het feit dat zij gelachen heeft toen zij Christus Zijn kruis naar Golgotha zag dragen. Slechts degene die haar verleidingskunsten weerstaat, kan haar rust en vrede schenken, en zij hoopt onder de Graalridders haar eigen verlosser te vinden.
Uit deze rigide riddergemeenschap was met het vrouwelijke element ook de seksualiteit uitgebannen. Dit bracht ridder Klingsor in ernstige gewetensproblemen. In een uiterste poging zijn natuurlijke neigingen te onderdrukken, ging hij over tot zelfcastratie, maar dit had enkel tot gevolg dat hij uit de Graalgemeenschap werd verbannen. Hij bouwde een burcht iets verderop, die werd omgeven door een tovertuin vol bloemenmeisjes. Daarheen lokte bij de ridders om hen vervolgens te laten verleiden en daarmee naar hun eigen normen in zonde te storten. Op die manier wilde hij de macht van de Graalgemeenschap uithollen om uiteindelijk zelf hoeder van de Graal te worden. Zijn eerste grote succes boekte Klingsor toen Amfortas, de zoon van Titurel, hem, gewapend met de Speer, in handen viel en door de wondermooie Kundry werd verleid. Nu Klingsor de Speer bezit, dreigt voor de Graalridders de ondergang, tot het moment dat Parsifal, dankzij zijn 'reinheid', bestand blijkt tegen de verleidingen van Kundry, die daarmee haar verlossing vindt, en zelfs de Speer, geworpen door Klingsor weet te temmen.

"Weet je dat Wagners opera Parsifal eigenlijk als een oratorium bedoeld is maar dat het publiek het werk bij zijn andere opera's heeft geannexeerd?" De verbluffende mededeling komt van componist Boudewijn Tarenskeen (1952) wiens op Wagner gebaseerde monodrama Parsifal komende donderdag in de Toneelschuur in première gaat.

Tarenskeen vertelt wat we te zien en te horen krijgen: "Wagners opera is afgelopen, het toneel is leeg gehaald. Een zanger betreedt het toneel. Hij is altijd al van plan geweest Parsifal te vertolken. Terwijl het orkest het Parsifal-verhaal illustreert zingt hij óver de beelden die de muziek bij hem oproept, zingt hij ook de rollen van zijn medespelers. Maar op den duur gaat hij er zijn eigen verhaal van maken. Hij ontspoort, denkt dat hij Parsifal is, dwaalt af van de legende. In zijn eenzaamheid verwart hij allerlei zaken, ziet hij het verschil niet meer tussen personen en personages, tussen herinnering en werkelijkheid, tussen muziek die ooit in zijn oren klonk en die hij nu hoort."

Tarenskeen liet zich inspireren door Thomas Bemard's theaterstuk Minetti, waarin een oude acteur, die ooit schitterde in Shakespeare's King Lear, een monoloog houdt over zijn existentiële twijfels. Tarenskeen: "Ik had het idee al heel lang in mijn hoofd en toen het orkest De Volharding mij om een avondvullend stuk vroeg heb ik in een dik jaar het libretto en de muziek geschreven."

Het aardige is dat Tarenskeen in zijn monodrama Wagners opera terugbrengt naar het oorspronkelijke idee van een oratorium. Tarenskeen: "De eerste acte, waarin de verleidelijke Kundry tevergeefs probeert Parsifal in het bed te krijgen, heeft het karakter van een opera. De tweede acte is een lang intermezzo waarin Kundry en de bloemenmeisjes Parsifals' maagdelijkheid op de proef stellen. Deze acte is een soort operette. De derde acte heeft alle ingrediënten van een oratorium: recitatieven, aria's, cantate en slotkoraal."

Hoe zal de muziek klinken? De componist: "Mijn muziek gaat uit van een romantische taal, maar daar verlies ik mij niet in. Op het Haags conservatorium leerde Louis Andriessen mij afstand te nemen van de romantiek. Hij had zich op dat conservatorium over mij ontfermd omdat mijn leraar Peter Schat zelden kwam opdagen. Hij was zakelijker dan Peter, van wie ik geestdrift leerde, bezetenheid, poëzie, lyriek."

Tarenskeen heeft alle vertrouwen in de uitvoering. "Charles van Tassel is geknipt voor de solo-rol, hij is de intelligentste zanger die ik ken. Het orkest De Volharding gaat met zijn blazers, contrabas en Hammond-orgel prachtig samen met het accordeonorkest Alphen Opus 2. De combinatie heeft iets sjieks à la Wagner en door de accordeons ook iets huiselijks."

Richard Wagner voltooide zijn opera Parsifal in 1882. Na het trekken van de laatste maatstreep voorzag hij uitsluitend nog zijn 'gelukkige dood' en zo geschiedde. Acht maanden na het noteren van zijn milde as groot akkoord overleed de romantische droomkoning op een sofa in Venetië aan een hartaanval.

Parsifal gaat over de zoektocht naar de heilige graal en bij Wagner stond dat voor het vinden van verlossing die in de ascese wordt bereikt. Een en ander krijgt gestalte in een urenlange opera waarin alles in de prachtige muziek traag verglijdt in sacraal voortschrijdende melodiebogen. De zang is ingebed in een versmeltende orkestklank waarin het koper in trage koralen de eredienst belijdt.
Een ruime eeuw later blikt Boudewijn Tarenskeen terug naar Wagner's even Hoogduitse als hoogromantische icoon. Tarenskeen schreef een eigen Parsifal voor Orkest De Volharding, aangevuld met Accordeonorkest Alphen Opus 2. In de Haarlemse Toneelschuur beleefde de nieuwe opera dezer dagen de première met Charles van Tassel als zoekende zanger en vijf prima jonge zangeressen van het Nederlands Vocaal Laboratorium als manifestaties van datgene waarnaar hij zoekt.
Tarenskeen baseerde zich niet alleen op Wagner, maar ook op het toneelstuk Minetti van het twintigste-eeuwse Oostenrijkse theater-enfant terrible Thomas Bernhard. Minetti is geschreven voor de legendarische Burgtheater-acteur Bernhard Minetti die in het stuk op bejaarde leeftijd zichzelf speelt als een man die terugblikt op een lange theatercarrière.
In Tarenskeen's Parsifal doet de pensioengerechtigde Charles van Tassel hetzelfde. Hij is een oude zanger die nogal in de war lijkt van Wagner's Parsifal. Bij Tarenskeen is hij verstrikt geraakt in een tegen de grens van de waanzin hangende variant van Wagner's hoogromantisch hemelen. Wagner's Parsifal draait om een afrekening met de wereldlijke liefde - die gestalte krijgt in de hysterische wellustige Kundry - en ook Van Tassel kampt met dat probleem. Uiteindelijk vergrijpt hij zich aan een van de zangeressen.
Tarenskeen is erin geslaagd een fraaie eigen variant te vinden op de sonoor slepende koraalstijl van Wagner's meesterwerk. Maar zonder de voorkennis die hierboven is gegeven, is zijn Parsifal een nogal mistig commentaar op een op zichzelf al weinig dramatische, schimmige opera. Het wordt niet duidelijk wat het uitgebreide libretto nou meer inhoudt dan een fraaie pastiche op Wagner's verheven rijmelarijen vol 'Holde Knaben', 'Wonnige Weiber', de voor deze man zo eigen combinatie van geilheid en vrouwenangst, en een hoop romantische, christelijke symbolen als zwanen, vergoten Christusbloed etc. Een steeds terugkerend van Bernhard afkomstig citaat inzake 'Ruimte die tijd wordt', past daar prachtig in, maar ook hier blijft de betekenis in nevelen gehuld.
Al is er niet veel aan te begrijpen, toch is Tarenskeen's Parsifal een intrigerend stuk theatermuziek. De voortdurend voelbare hallucinerende sfeer is een sterk gegeven en de traag bewegende, fraai geïnstrumenteerde muziek heeft een opiumachtige kwaliteit die op een eigen manier kan wedijveren met wat Wagner maakte.
Deze Parsifal is meer koortsdroom dan drama en daarin schuilt een commentaar dat aan de kern van Wagners muziek - en zijn persoonlijkheid - raakt. Je moet er alleen een beetje ingevoerd voor zijn om dat te kunnen ontdekken en je moet als bij Wagner bereid zijn zonder denken in vervoering te geraken en weg te dromen.

Roeland Hazendonk

Muziek
Parsifal, van Tarenskeen, door
Charles van Tassel e.a.
Toneelschuur Haarlem (1/4). Tournee.

Een opera, een operette en een oratorium op één avond, dat maak je niet vaak mee. Om van Wagner op accordeons nog maar te zwijgen. Die dingen blijken prachtig te kunnen zuchten.  De componist Boudewijn Tarenskeen koppelde amateurs van het Accordeonorkest Alphen Opus 2 aan het professionele Orkest De Volharding. Het geluid van veertien trekzakken mengt zich met  koperklanken alsof het nooit anders is geweest.
Tarenskeen's Parsifal is een Wagner-derivaat. Tarenskeen speelt graag met vormen en conventies. Het theater is zijn arena. De hoofdpersoon is 'een zanger' en die zanger herinnert zich Wagner-flarden. Het orkest is zijn geheugen. Dolgraag, wil hij schitteren als de reine dwaas Parsifal. Likkebaardend declameert hij Wagners regie-aanwijzingen. Alles trekt voorbij. De zwaan die gewond ter aarde ploft, de wilde verleidster Kundry met haar nare lachje, de graalburcht met zijn kuise ridders. Een bandopname van een echte opvoering neemt organisch de rol van het orkest over. De zanger doet mee. Zijn karaoke verstomt bij de inzet van de tenor die Parsifal speelt - een mooi moment.
Met Charles van Tassel, bariton op leeftijd, heeft Tarenskeen bewust aan typecasting gedaan. Fictie en werkelijkheid lopen door elkaar in dit monodrama over een zanger op zijn retour. Wat stram in de heupen deelt Van Tassel het podium met zes jonge zangeressen van het Nederlands Vocaal Laboratorium. De generatiekloof tekent zich meedogenloos af. Aangevuurd door trompetjingles veroveren de dames met vlammende a capella-zang het publiek. Lenig als katten spelen zij na elkaar de femme fatale Kundry.
Bij Wagner weet Parsifal de wereld voor ondergang te behoeden door Kundry's verleidingskunst te weerstaan, maar wat doet de Parsifal van Tarenskeen? Een Italiaanse aria haalt het godsdienstfanatisme onderuit: 'Een schone vrouw is mooier dan de hemel.' Met flarden Weense operette komt de boel nog meer op losse schroeven te staan. Tarenskeen's troef is Cora Schmeiser, de laatste van de zes Kundry's. Ze zingt mooi, en danst als een ballerina. De zanger raakt in verwarring. Hij wilde Parsifal zijn, maar blijkt een oude snoeper.
In de Haarlemse Toneelschuur werd het ook de echte zanger te veel. Van Tassel raakte even zijn tekst kwijt.Het kwam de weemoed ten goede. De handmicrofoon waardoor hij spreekt, kirt, zucht en zingt, ontneemt hem bij voorbaat zijn status. De bibberklanken van het Hammond-orgel brengen barstjes aan in Wagneriaanse klanken. Rond de gecraqueleerde zanger vormt zich een ring van mededogen.

Huib Ramaer

Richard Wagner voltooide zijn opera Parsifal in 1882. Na het trekken van de laatste maatstreep voorzag hij uitsluitend nog zijn 'gelukkige dood' en zo geschiedde. Acht maanden na het noteren van zijn milde as groot akkoord overleed de romantische droomkoning op een sofa in Venetië aan een hartaanval.
Een ruime eeuw later blikt componist Boudewijn Tarenskeen terug naar Wagners even Hoogduitse als hoogromantische icoon. Tarenskeen schreef een eigen Parsifal voor orkest De Volharding en Accordeonensemble Alphen Opus 2. In de Haarlemse Toneelschuur beleefde de nieuwe opera de première met Charles van Tassel als zoekende zanger en zes zangeressen van het Nederlands Vocaal Laboratorium. In totaal vonden zeven zeer goed bezochte voorstellingen plaats in de Stadsschouwburgen van Rotterdam, Utrecht, Groningen, Amsterdam, de Toneelschuur Haarlem en Paradiso Amsterdam.
De recensies waren stuk voor stuk positief. Roeland Hazendonk gaf zijn oordeel over het stuk in de Telegraaf onder de titel 'Parsifal als koortsdroom'. Hij karakteriseerde het werk daarin op fraaie wijze: 'Al is er niet veel aan te begrijpen, toch is Tarenskeen's Parsifal een intrigerend stuk theatermuziek. De voortdurend voelbare hallucinerende sfeer is een sterk gegeven en de traag bewegende, fraai geïnstrumenteerde muziek heeft een opiumachtige kwaliteit die op een eigen manier kan wedijveren met wat Wagner maakte.'
Ook Huib Ramaer bracht een positieve recensie uit in de Volkskrant getiteld: 'Parsifal blijkt een oude snoeper'. In het bijzonder bleek de combinatie van accordeons met Wagner en met blaasinstrumenten hem aangenaam te hebben verrast: 'Een opera, een operette en een oratorium op één avond, dat maak je niet vaak mee. Om van Wagner op accordeons nog maar te zwijgen.' én 'Het geluid mengt zich met koperklanken alsof het nooit anders is geweest.'

Bronnen:
De Volkskrant
De Telegraaf

Home page - Welkom - CD nieuws - CD besprekingen - Componisten - Concertagenda - Contact - Filosofie - Geschiedenis - Impressies - Jaaroverzichten - Laatste nieuws - Links - Optredens - Orkest - Recensies - Repertoire